منوی دسترسی
نویسنده: محمدمهدی طاهری توکل

موسیقی کوردی 1

موسیقی کوردی 1

فرهنگ کوردی بسیار منحصر به فرد است و ریشه‌های اصلی آن در دل تاریخ و دوران کهن یافت می‌شود. موسیقی کوردها به دلیل گستردگی اراضی، پراکندگی جغرافیایی، تاریخی پر از اتفاق و پیشینه‌ای باستانی، بسیار متنوع و غنی می‌باشد.

موسیقی کوردی 1

تاریخچه

  تقریبا 630 سال پیش از میلاد مسیح ، هووخشتره پادشاه ماد ها به آشوریان اعلان جنگ کرد و با این کار از بابلی ها در منطقه حمایت کرد. مادها از رشته کوه زاگرس و دیگر مناطق کوهستانی غرب فلات ایران گذشتند و بعد از فتح شهر ها و روستا های اطراف بین النهرین، پایتخت آشوریان را را محاصره کردند و چون سالها از درگذشت آشور بانیپال گذشته بود، آشوری ها تاب مقاومت نداشتند و در نهایت تمامی اراضی آشوریان و نینوا توسط ماد ها تسخیر شد و آشوریان سقوط کردند.

   درین هنگام نبوپلسر، پادشاه بابلی ها  با هوخشتره پیمان صلح و دوستی بست. این اولین برخورد قومی مردم بین النهرین و فلات ایران بود که منجر به تلفیق فرهنگ ها و سنت ها در این منطقه شد، که از شمال تا مناطق جنوبی ترکیه امروزی، از جنوب تا خلیج فارس، از شرق تا مناطق مرکزی فلات ایران و از غرب تا بین النهرین گسترش پیدا کرد.

بعد ها این مناطق توسط کورش هخامنشی تصاحب شد و در طول تاریخ تحت سیطره سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان نیز قرار گرفت.

   در طول تاریخ، بخش های مختلف این اراضی (که عامل پیوند دهنده آنها، فرهنگ و سنت های قومیتی بوده) از آن جدا شد. برای مثال در زمان حمله اسکندر، بخش های شمالی این مناطق دست آتروپان، سردار ایرانی بود که طبق توافق نامه و معاهده ای که بین اسکندر و آتروپاتن نوشته شد،

 این مناطق آتروپانتکان (آذربایجان امروزی) نام گرفت که به طور کامل، مستقل از مناطق کوردنشین همسایه اداره می شد.

طیف نژادی مردم این منطقه شامل کورد های مرکزی و جنوبی فلات ایران می باشد که در خلال حکمرانی ساسانیان به شمال غرب و غرب فلات ایران مهاجرت کردند و در سرزمین (کوردو) ساکن شدند و با کورد های بومی منطقه ادغام شدند (مرتی ها) و در طی جنگ های ایران با رومیان مشارکت کردند. رومیان مردم این منطقه را کرچخ میشناخته اند و بر اساس لهجه محلی کرد های قدیمی منطقه، نام های کاردوخ و کاردیخ به بومیان آن جا اطلاق می‌شد.

 

فردوسی در شاهنامه اش کورد ها را از نژاد کاوه آهنگر می‌داند و ازین جهت جوانان کورد را غیور، اصیل و رشید معرفی می‌کرد:

 [کنون کورد ازآن تخمه دارد نژاد / که ز آباد ناید به دل برش یاد]

[همی رفت پیش اندرون مرد گُرد / جهانی برو انجمن شد نه خرد]

فرهنگ کورد

.فرهنگ کوردی ماحصل ادغام فرهگ های مردم بومی منطقه، اقوام کهن ایرانی و مردم بین النهرین می‌باشد

:زبان مردم کورد شامل چهار گروه اصلی می‌باشد

1. کرمانجی (بادیانی) که ریشه در فرهنگ ها و ساختار زبانی ماد ها دارد (کور به معنای پسر می‌باشد و کورمانج یعنی پسر ماد)

2. سورانی (کوردی میانی) که رشیه در فرهنگ و زبان مردم بین النهرین دارد.

3. کلهری (جنوبی) که ریشه در فرهنگ و زبان مردم بومی مناطق غربی فلات ایران دارد.

4. اردلانی (مرکزی) که بین زبان شناسان برای مستقل برشمردن آن اختلاف هست. این گویش بسیار وام‌دار فرهنگ و زبان مردم مناطق مرکزی می‌باشد.

 

واژه کورد: عبارتی‌ست به معنای شجاعت و پهلوانی (شرفنامه بدلیسی).

این عبارت را به مردم ساکن کوردوک (مناطق غربی فلات ایران) نیز اطلاق می‌کردند.

 

فرهنگ کوردی بسیار منحصر به فرد است و قدمت دیرینه دارد و ریشه‌های اصلی ‌آن در دل تاریخ و دوران کهن یافت می‌شود..

 

 

 

موسیقی کوردی

    موسیقی های مردم خاورمیانه، مناطق غربی دریای کاسپین ،دریای سیاه و مدیترانه، مناطق مرکزی ،جنوبی و غربی فلات ایران همه ریشه در موسیقی بین النهرین دارد و بعدها بسیار تحت تاثیر موسیقی مردم دریای اژه و اقوام ایونایی و دوریسی قرار گرفت (موسیقی ترادیشنال امروزی یونان بسیار به موسیقی کوردی شباهت دارد).

موسیقی کورد ها به دلیل گستردگی اراضی، پراکندگی جغرافیایی، تاریخی پر از اتفاق و پیشینه ای باستانی، بسیار متنوع است و بسیار غنی می باشد. محتوای ترانه ها و موسیقی های کوردی عمدتاً بیانگر آرمان ها، ارزش ها، باور ها و حوادث مهم تاریخی می‌باشد. این موسیقی دو زیر شاخه اصلی کلاسیک و معاصر را دارد که هر کدام دارای چندین زیر شاخه است.

موسیقی کوردی برخواسته از اساطیر و افسانه های باستانی آنهاست که در قالب ترانه های کوردی گفته میشود که به ترانه های دیوانی تقسیم می‌گردد که محتوایی حماسی و اساطیری دارد.

از کسانی که به طور ویژه به این ترانه ها پرداخته است (آوویس آغا)(کاویس آغا) بوده که ترانه های او همان حماسه های اساطیری و باستانی هستند.

نوع دیگر موسیقی و ترانه های کوردی جنبه های داستانی و حکایت گونه دارد  که این داستان ها به دو دسته تقسیم میشود: قهرمانی و دلدادگی

در ترانه های قهرمانی به دلاوری ها و مبارزه طلبی های یک قهرمان پرداخته می‌شود.

در ترانه های دلدادگی روایت های عاشقانه بین دو شخص بیان می‌شود:

(زنبیل فروش) که تاحدودی عارفانه است

(آس و حسن) و (خجه و سیامند) از مشهور ترین آنهاست.

استاد حسن رسول (حسن سیساوه یی) این داستان های زیبا را با حیران سروده است که از مهم ترین داستان های اصیل کوردی می‌باشد (مم و زین و خجه و سیامند و ...).

 

کورد های سورانی برای خود موسیقی ویژه ای دارند که به آن (گورانی) میگویند. این موسیقی ریتم های ویژه خود را دارد که به آن قه تار میگویند (قطار در ردیف موسیقی ایرانی نیز وجود دارد) که ریشه در (گاتا) زردتشتی دارد که جنبه های عرفانی و مذهبی دارد.

موسیقی ویژه کورد های ایلام و کرمانشاه را (هوره) می‌گویند. پیشینه اولیه این موسیقی از ترانه هایی در ستایش هورمزد (اهورامزدا) وام گرفته است و جنبه های مذهبی و نیایشی دارد. همچنین "مور یا موره" هایی دارند که در مراسمات بزرگداشت و یادبود افراد مهم به عنوان مرثیه خوانی از آن استفاده میشود و در آیین باستانی خاکسپاری از موسیقی (چمری) استفاده می کنند که در آن با دهل و سورنا با ریتم ها و مد های مخصوصی موسیقی اجرا می کنند .

در آیین های زادروز پیامبران از (مولودی خانی) استفاده میشود. اولین مولودنامه در وصف محمد(ص) را (ملاباتدیی)، صوفی و عارف مشهور کوردی نوشت. از مولودی نویسان و مولودی خانان بزرگ کورد میتوان از (سید محمد شمس قریشی و میرزا آغا غوثی) نام برد (که هر دو از موسیقیدانان سنندجی بودند).

 

سازهای کهن و باستانی موسیقی کورد ها (بر اساس سنگ نگاره و کتیبه ها) سرنا و دهل می باشد و بعد ها ساز های دف و تنبور نیز وارد این موسیقی شدند و جایگاه ویژه ای پیدا کردند.

امروزه کردستان را پایتخت دف جهان می‌دانند.

از دیگر ساز های موسیقی کوردی می‌توان:

نی، سورنا مجاسی، نایه، دنبک،کمانچه کوردی، دیوان و شمشال را نام برد.

 

 

در مقالات بعدی با همین مضمون به مباحث زیر به طور ویژه پرداخته می‌شود:

مقامات و مد های موسیقی کوردی

جنبه های ترادیشنال موسیقی کوردی

مکتب ها و شیوه های آواز کوردی

هنرمندان بزرگ کورد

سازشناسی کوردی

رقص کوردی و ....

 

منابع:

خبرگذاری ایرنا.

ویکی پدیا.

کردستان پایتخت دف جهان است (بیژن کامکار).

میژووی ئه ده بیی کوردی (علاءالدین سجادی).

بررسی مختصری از تاریخ کوردها (کندال نزان).

تاریخ موسیقی کوردی (صدیق صفی زاده).

موسیقی در آیین های محلی کرمانشاهان (رووناک احمدی پور).

 

نظرات

 
 
Captcha  
علیرضا
ارسال پاسخ
0
1
بسیار عالی و کامل و جامع در مورد موسیقی کوردی صحبت کردید ممنون ازتون منتظر انتشار قسمت‌های دیگر این مقاله هستم
مدیر سایت
سپاس از لطف و محبت شما بله حتما به زودی منتشر خواهیم کرد
بازگشت به بالا